Zit een holacracy te wachten op leiderschap?

Weg met de managers; een organisatie zonder hiërarchie! Verschillende organisaties werken niet langer volgens de ‘oude’ hiërarchische normen. Vertrouwen is de basis van de organisatie (Marwijk, 2018) stellen onder andere Vletter en Droste. Medewerkers weten zelf meestal het beste hoe je processen efficiënter kunt laten lopen en hebben vaak de meest vernieuwende ideeën. “Power to the people!” Waar heb je dan nog leiderschap voor nodig?

De ‘baasloze’ organisatie

Het is een ideaalbeeld dat veel organisaties nastreven: mensen die op de juiste plek zetten en hun talenten kunnen inzetten waar ze nodig zijn. Ze krijgen zelf een grotere verantwoordelijkheid en de daarbij horende bevoegdheden (dat laatste vooral niet vergeten, anders heb je ongemerkt het recept voor succes ingeruild voor een recept voor frustratie). Wanneer je als medewerker de hele dag in de organisatie bezig bent ken je alle ins en outs van dat deel en zeker wanneer je dan ook nog op een positie zit waar jouw kennis, expertise en talent wordt aangesproken, wie kan er dan beter beslissen dan jijzelf hoe zaken het beste opgepakt en vormgegeven kunnen worden?

Waar heb je dan nog een manager voor nodig? Zelfsturende teams werken volgens dit principe dat mensen goed in staat zijn samen zelf het werk optimaal in te richten. Op naar de ‘baasloze’ organisatie dus? Verdeel de autoriteit over alle medewerkers, hanteer het principe van ‘holacracy’ zoals Voys het noemt. Dat is gemakkelijk; hoef je ook niet meer na te denken hoe je leiderschap ingericht wilt zien in je organisatie. Of werkt het zo niet?

De leiderschap paradox

Je zou denken dat leiderschap in een dergelijke omgeving eigenlijk geen aandacht behoeft. Je gaat immers naar een organisatie die niet langer hiërarchisch werkt. Dit is echter een misvatting en gaat voorbij aan twee belangrijke principes:

  1. Elke systeem kent een hiërarchie. Ook een organisatie dus. Aangeven dat je niet langer hiërarchisch wilt werken betekent niet dat daarmee de hiërarchie verdwijnt. Elk systeem kent een rangorde. Kijk naar cellen in je lichaam, naar de manier waarop groepen dieren georganiseerd zijn (de roedel wolven met het alfa mannetje en vrouwtje bijvoorbeeld), de pikorde op school. Ook wanneer deze hiërarchie niet wordt erkend, is hij er. Soms lopen hiërarchische lijnen door elkaar en kunnen ze elkaar tegenwerken. Denk aan de nieuwe, jonge manager die binnenkomt op een leidinggevende positie en formeel hoger in de hiërarchie staat binnen de organisatie dan de oudere medewerker die al jaren in dienst is en qua senioriteit hoger staat. Beide rangordes vragen in dit geval om erkenning. Met het ontkennen van de hiërarchie steek je wat dit betreft de kop in het zand. Vaak wordt met minder hiërarchisch werken eerder bedoeld dat er een cultuur wordt nagestreefd waarin de ‘macht’-kaart niet worden gespeeld en mensen worden gestimuleerd buiten de gebaande paden te denken. Uiteindelijk zie je dat, wanneer het tot essentiële besluiten komt, er toch processen gevolgd dienen te worden welke de hiërarchie in besluitvorming wel degelijk erkennen.
  2. Iedereen heeft behoefte aan duidelijkheid (Valk, 2015). Wanneer er helemaal geen leiderschap is in een organisatie, wil besluit dan welke kant het bedrijf op gaat? “Dat doen we samen”, wordt dan wel eens gesteld. Toch zie dat er uiteindelijk een formeel moment komt waarop de richting, het doel, een besluit wordt genomen en gecommuniceerd zodat voor iedereen duidelijk is waar de organisatie naar toe wil. Dat stuk focus en kadrering zijn nodig om te zorgen dat de inspanningen van de mensen elkaar versterken en niet alle kanten op gaan waardoor ze elkaar eerder tegenwerken en geen besluiten worden genomen.

Leiderschap in een ‘baasloze’ organisatie

Juist in een organisatie waar het streven is de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk neer te leggen, wordt duidelijk leiderschap gevraagd. Je hoeft immers niet meer enkele managers aan te sturen, die vervolgens hun teamleiders aansturen, die vervolgens de mensen van hun team aan te sturen. Je spreekt direct een grotere groep mensen aan waarvan je verwacht dat ze hun talenten inzetten om een gemeenschappelijk doel na te streven. Wellicht heeft iedereen inbreng gehad in de totstandkoming tot dat gemeenschappelijke doel. Er wordt toch gekeken naar de jou als leider wat de uiteindelijke beslissing wordt en binnen welke kaders men geacht wordt te werken.

Daarmee kun je stellen dat juist in deze organisatie leiderschap wordt gevraagd. Minder management, meer leiderschap. Dat vraagt meer van jou als persoon. Zou je wel eens willen weten hoe jij als leider in zo’n groep staat? Laat dan een analyse doen en vraag  nu het Light traject aan van Dynamisch en Effectief Leiderschap.

 

Verwijzingen

Marwijk, L. v. (2018, januari 6). Iedereen de baas. De Limburger, p. Economie 11.

Valk, G. d. (2015). Neuroleiderschap. Van macht naar kracht. Amsterdam: Futuro Uitgevers.

 

Ook interessant om te lezen:

Wat doet jouw cultuur met de hiërarchie?

 

Wat doet jouw cultuur met de hiërarchie?

Een tijdje geleden stond er een stukje in de krant over taal-hiërarchie en hoe we hiermee het verdwijnen van het dialect in de hand werken (Cornips, 2017). Aanleiding was een ongeruste moeder die een kind al dialectsprekend naar de peuterspeelzaal brengt, om het aan het eind van de dag Nederlandssprekend weer meer naar huis te nemen. Wat gebeurt er tijdens zo’n dag en hoe verhoudt dat zich tot jouw organisatie?

Wat is taalhiërarchie?

Toen bovengenoemde voorbeeld nader onderzocht werd bleek dat op peuterspeelzalen vaak zowel dialect als Nederlands wordt gesproken. Echter, tijdens het overdragen van kennis, zoal bijvoorbeeld tijdens het kringgesprek bij voorlezen, werd steevast Nederlands gebruikt, evenals bij het bepalen wat wanneer gebeurt. Het dialect werd vooral gebruikt tijdens de informele momenten en het ‘onbelangrijke’ vrij spelen. Kinderen leren hierdoor al heel snel dat Nederlands belangrijker is dan het dialect aangezien tijdens de formele momenten altijd Nederlands wordt gebruikt.

Onbewust pikt een kind deze hiërarchie in taalgebruik snel op en het is dan ook niet zo verbazingwekkend dat het Nederlands snel terrein wint ten koste van het dialect, wat ik zelf in de praktijk ook dagelijks ervaar.

Nu is dit een voorbeeld van taalcultuur. Wat heeft dat nu te maken met jouw onderneming? Meer dan je zo op het eerste gezicht zou denken.

Cultuur en hiërarchie binnen een onderneming

Binnen Nederland kennen we een cultuur waarin we vrij los omgaan met hiërarchie. Kijk naar onze buurlanden België en Duitsland en het verschil met onze overlegcultuur en informele omgangsvormen wordt meteen duidelijk. Er zijn weinig culturen waarin zo informeel met elkaar wordt omgegaan als in de Nederlandse cultuur. Dat zorgt nogal eens voor verbaasde en zelfs bezorgde blikken en onbegrip wanneer je werkt binnen een internationale context.

Door deze informele cultuur gebeurt er echter ook nog iets anders. In het systeemdenken vormt de aanwezigheid van een rangorde één van de systemische wetmatigheden (Botermans, 2017). Wanneer deze niet wordt gerespecteerd, kan dit zorgen voor verstoringen in de dynamiek die het optimaal functioneren van de organisatie niet ten goede komen.

Binnen Nederlandse organisaties uit zich dat bijvoorbeeld door een onduidelijke of steeds weer veranderende organisatiestructuur. Of door ongezonde competitie, sterk informeel leiderschap of machtsvertoon. Regelmatig hebben we te maken met verschijnselen binnen de organisatie waar we niet direct de vinger op kunnen leggen en die ons ervan weerhouden het beste uit onszelf en het bedrijf te halen. Toch kun je hier vaak als leider vrij gemakkelijk iets aan doen.

Heb jij wel eens het gevoel dat je de grip even kwijt bent? Denk je dat het te maken kan met hebben met een onbalans in de hiërarchie of wil je gewoon eens laten kijken wat er precies onder de oppervlakte aan de hand is? Neem contact op met Humance en zet jouw eerste stap richting nog dynamischer en effectiever leiderschap.

Verwijzingen

Botermans, D. (2017, maart 19). Leve de hiërarchie! Waarom moderne structuren niet werken. Opgehaald van Humance.nl: http://hmnc.nl/2nnEQiY

Cornips, L. (2017, september 4). Taalhiërachie. De Limburger, p. 10.

Ook interessant om te lezen:

Zit een holacracy te wachten op leiderschap?